Pandemia COVID-19 zmieni\u0142a nasze \u017cycie w wielu obszarach. Wiele spraw mo\u017cemy teraz za\u0142atwi\u0107 nie wychodz\u0105c z domu. Jedn\u0105 z nowo\u015bci by\u0142o wprowadzenie do polskich s\u0105d\u00f3w posiedze\u0144 zdalnych w post\u0119powaniu cywilnym. Dzi\u015b rozprawy zdalne, obowi\u0105zuj\u0105ce dotychczas na podstawie przepis\u00f3w ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczeg\u00f3lnych rozwi\u0105zaniach zwi\u0105zanych z zapobieganiem, przeciwdzia\u0142aniem i zwalczaniem COVID-19, innych chor\u00f3b zaka\u017anych oraz wywo\u0142anych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z p\u00f3\u017an. zm.), maj\u0105 by\u0107 wprowadzone na sta\u0142e do kodeksu post\u0119powania cywilnego. Projektowane przepisy nie przewiduj\u0105, by w posiedzeniach zdalnych mog\u0142a zdalnie bra\u0107 udzia\u0142 tak\u017ce publiczno\u015b\u0107, w tym przedstawiciele medi\u00f3w oraz osoby zaufania.<\/strong> Podczas prac komisji sejmowej jeden z przedstawicieli projektodawcy – Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci – wyja\u015bni\u0142, \u017ce to celowe:<\/p>\n\n\n\n SSO Maciej Klonowski, Departament Legislacyjny Prawa Cywilnego, Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci:<\/p> Oczywi\u015bcie, \u015bwiadomie nie przewidujemy tego, aby publiczno\u015b\u0107 jako taka uczestniczy\u0142a zdalnie<\/strong>, z przyczyn czysto technicznych. No nie wyobra\u017cam sobie, \u017ceby s\u0105d nagle mia\u0142 po dziesi\u0105tkach os\u00f3b, kt\u00f3re si\u0119 w r\u00f3\u017cnych momentach zg\u0142aszaj\u0105, rozsy\u0142a\u0107 linki do udzia\u0142u w tym posiedzeniu. Tutaj takiej mo\u017cliwo\u015bci nie przewidujemy, to jest tylko i wy\u0142\u0105cznie przywilej stron. Natomiast jak najbardziej, na dotychczasowych zasadach jest mo\u017cliwe, aby publiczno\u015b\u0107 uczestniczy\u0142a w posiedzeniach w sali s\u0105dowej.<\/p> <\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n Stanowisko takie zaskakuje, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce s\u0105dy w czasie pandemii umo\u017cliwia\u0142y udzia\u0142 publiczno\u015bci w rozprawach zdalnych w formie udost\u0119pnienia linku<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n Fakt 1<\/strong>: S\u0105dy umo\u017cliwiaj\u0105 udzia\u0142 publiczno\u015bci w rozprawach zdalnych. W samym tylko S\u0105dzie Rejonowym dla \u0141odzi-\u015ar\u00f3dmie\u015bcia w pierwszym roku pandemii wp\u0142yn\u0119\u0142o 913 wniosk\u00f3w o wydanie elektronicznych kart wst\u0119pu na rozprawy zdalne, a wi\u0119c s\u0105d wys\u0142a\u0142 linki do prawie tysi\u0105ca os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Fakt 2<\/strong>: Nasi wolontariusze wzi\u0119li udzia\u0142 w czasie obowi\u0105zywania stanu epidemicznego w 339 rozprawach zdalnych.<\/p>\n\n\n\n Fakt 3<\/strong>: Taka forma udzia\u0142u publiczno\u015bci w rozprawach zdalnych jest zalecana przez Rad\u0119 Europy1<\/sup> i stosowana z powodzeniem tak\u017ce w innych krajach. Stanowi realizacj\u0119 zar\u00f3wno prawa do jawnego rozpatrzenia sprawy zawartego w art. 45 Konstytucji RP jak i prawa do publicznego rozpatrzenia sprawy zawartego w art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Cz\u0142owieka. Umo\u017cliwia te\u017c dost\u0119p do tej formy udzia\u0142u w rozprawach osobom, kt\u00f3re z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w nie mog\u0142yby wzi\u0105\u0107 w nich udzia\u0142u w budynku s\u0105du, np. ze wzgl\u0119du na niepe\u0142nosprawno\u015b\u0107, chorob\u0119, czy odleg\u0142o\u015b\u0107 s\u0105du od miejsca zamieszkania.<\/p>\n\n\n\n Brak mo\u017cliwo\u015bci udzia\u0142u zdalnego oznacza realny brak mo\u017cliwo\u015bci \u015bledzenia przebiegu posiedzenia w spos\u00f3b umo\u017cliwiaj\u0105cy zapoznanie si\u0119 z jego tre\u015bci\u0105. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 pojawienia si\u0119 jedynie na sali s\u0105dowej, jak zapowiada\u0142o Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci, by obserwowa\u0107 czynno\u015bci s\u0105du w trakcie posiedzenia zdalnego, nie b\u0119dzie dawa\u0142o prawdziwej mo\u017cliwo\u015bci udzia\u0142u publiczno\u015bci w tocz\u0105cych si\u0119 sprawach cywilnych online. Dotychczasowa praktyka przeprowadzania posiedze\u0144 zdalnych i hybrydowych pokazuje, \u017ce oznacza to de facto obserwowanie s\u0119dziego m\u00f3wi\u0105cego do monitora komputera, bez szansy na ca\u0142o\u015bciowe spojrzenie na przebieg post\u0119powania. Dla publiczno\u015bci i dziennikarzy znajduj\u0105cych si\u0119 na sali rozpraw uczestnicy zdalni s\u0105 w praktyce niewidoczni i nies\u0142yszalni.<\/p>\n\n\n\n Zasada jawno\u015bci jest fundamentalnym elementem demokratycznego systemu prawnego<\/strong>. W polskim porz\u0105dku prawnym znajduje swoje odzwierciedlenie w art. 45 Konstytucji RP. Umo\u017cliwia realizowanie wszystkim uczestnikom rozprawy wielu ich szczeg\u00f3lnych praw na ka\u017cdej p\u0142aszczy\u017anie. Na poziomie pojedynczych spraw pozwala nam towarzyszy\u0107 komu\u015b bliskiemu w trakcie jego wizyty czy zdalnego po\u0142\u0105czenia z s\u0105dem, a na poziomie funkcjonowania naszego pa\u0144stwa zapewnia spo\u0142eczn\u0105 kontrol\u0119 w\u0142adzy s\u0105downiczej, buduje zaufanie do s\u0105d\u00f3w i wydanych przez nie wyrok\u00f3w, pozwala te\u017c relacjonowa\u0107 mediom sprawy wa\u017cne dla debaty publicznej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Konieczno\u015b\u0107 zapewnienia faktycznej i efektywnej mo\u017cliwo\u015bci udzia\u0142u publiczno\u015bci w posiedzeniach zdalnych jest kluczowa dla wszystkich \u015brodowisk, bez wzgl\u0119du na proweniencj\u0119 polityczn\u0105. Przyk\u0142adowo, powo\u0142any przez Prezesa Rady Ministr\u00f3w Instytut De Republika, kt\u00f3ry w oparciu o wytyczne Rady Europy rekomenduje:<\/p>\n\n\n\n Rekomendacje Instytutu De Republika:<\/p> S\u0105d powinien zachowa\u0107 publiczny charakter zdalnej rozprawy poprzez umo\u017cliwienie udzia\u0142u publiczno\u015bci. Jawno\u015b\u0107 rozprawy na odleg\u0142o\u015b\u0107 mo\u017cna zapewni\u0107, np. poprzez zapewnienie publiczno\u015bci uczestniczenia w rozprawie na odleg\u0142o\u015b\u0107 w czasie rzeczywistym lub zamieszczanie nagra\u0144 na stronie internetowej s\u0105du.2<\/sup> <\/span><\/p> <\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n Stanowisko to jest zgodne r\u00f3wnie\u017c z ocen\u0105 przedstawicieli \u015brodowiska prawniczego:<\/p>\n\n\n\n K. Klimas \/ J. Go\u0142aczy\u0144ski (red.):<\/p> Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce zdalna forma posiedzenia s\u0105dowego nie wy\u0142\u0105cza obowi\u0105zku realizacji zasady jawno\u015bci post\u0119powania, zar\u00f3wno w aspekcie wewn\u0119trznym, jak i zewn\u0119trznym oraz prawa do publicznego procesu wyra\u017conego w art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Jawno\u015b\u0107 posiedzenia s\u0105dowego oznacza nie tylko otwarty udzia\u0142 stron i uczestnik\u00f3w post\u0119powania, lecz tak\u017ce prawo uczestniczenia os\u00f3b postronnych, w roli biernych obserwator\u00f3w<\/span>.3<\/sup> <\/p><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\nZapelowali\u015bmy do parlamentarzyst\u00f3w oraz Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci o wprowadzenie poprawek, kt\u00f3re zagwarantuj\u0105 udzia\u0142 publiczno\u015bci w posiedzeniach zdalnych. <\/h3>\n\n\n\n