{"id":351450,"date":"2024-03-15T12:48:40","date_gmt":"2024-03-15T11:48:40","guid":{"rendered":"https:\/\/courtwatch.pl\/?page_id=351450"},"modified":"2024-04-18T18:05:15","modified_gmt":"2024-04-18T16:05:15","slug":"ta","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/courtwatch.pl\/obszary-dzialania\/ta\/","title":{"rendered":"Tymczasowe aresztowanie"},"content":{"rendered":"\n

Stosowanie tymczasowych aresztowa\u0144 stanowi w Polsce nawracaj\u0105cy problem.<\/strong> Jest to najsurowszy \u015brodek zapobiegawczy w post\u0119powaniu karnym. Cho\u0107 orzekany wobec os\u00f3b, kt\u00f3rym nie udowodniono winy, to wi\u0105\u017c\u0105cy si\u0119 z pozbawieniem wolno\u015bci i izolacj\u0105 w re\u017cimie du\u017co dotkliwszym ni\u017c ten, kt\u00f3ry stosowany jest jako kara pozbawienia wolno\u015bci. St\u0105d nieustaj\u0105ce apele organizacji mi\u0119dzynarodowych, spo\u0142ecznych i instytucji powo\u0142anych do ochrony praw cz\u0142owieka o to, aby organy pa\u0144stwa stosowa\u0142y tymczasowe aresztowanie jak najrzadziej, mo\u017cliwie najkr\u00f3cej i wy\u0142\u0105cznie wtedy, gdy jest to absolutnie niezb\u0119dne.<\/p>\n\n\n\n

Polska te normy nierzadko narusza\u0142a.<\/strong> Komitet Ministr\u00f3w Rady Europy wydawa\u0142 w tej sprawie dwie rezolucje. W 2007 roku odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do 44, a w 2014 roku do 173 wyrok\u00f3w Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka dotycz\u0105cych nadmiernej d\u0142ugo\u015bci stosowania tymczasowych aresztowa\u0144 w Polsce. Stwierdzano w nich, \u017ce Polska boryka si\u0119 z systemowym problemem stosowania praktyki niezgodnej z Europejsk\u0105 Konwencj\u0105 Praw Cz\u0142owieka. Na pocz\u0105tku drugiej dekady XXI wieku uda\u0142o si\u0119 jednak ograniczy\u0107 w Polsce liczb\u0119 przypadk\u00f3w przewlek\u0142ego stosowania tymczasowego aresztowania i liczba wyrok\u00f3w ETPC z tego tytu\u0142u zmala\u0142a. Od 2016 roku obserwujemy jednak ponowny wzrost liczby os\u00f3b tymczasowo aresztowanych i przypadk\u00f3w stosowania tego \u015brodka ponad 12 miesi\u0119cy. <\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Dotychczasowe badania Fundacji Court Watch Polska<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n

Badanie aktowe z 2019 roku<\/span><\/h2>

Pierwszy og\u00f3lnopolski raport dotycz\u0105cy praktyki stosowania tymczasowych aresztowa\u0144 w Polsce. <\/p><\/div>Czytaj<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Przedstawione wtedy wnioski i rekomendacje zosta\u0142y opracowane na podstawie analizy rozwi\u0105za\u0144 stosowanych w innych krajach europejskich oraz empirycznego badania aktowego przeprowadzonego na bezprecedensow\u0105 skal\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Badacze Fundacji przeanalizowali \u2013 pochodz\u0105ce z kilkudziesi\u0119ciu s\u0105d\u00f3w w ca\u0142ej Polsce akta ponad 300 losowo wybranych spraw karnych z lat 2016-2018, w kt\u00f3rych stosowano tymczasowe aresztowanie. <\/p>\n\n\n\n

Tymczasowe aresztowanie sta\u0142o si\u0119 przedmiotem analiz Fundacji Court Watch Polska, poniewa\u017c w teorii powinno by\u0107 ono stosowane w ostateczno\u015bci, gdy inne \u015brodki zapobiegawcze takie jak por\u0119czenie maj\u0105tkowe czy zakaz opuszczania kraju lub doz\u00f3r policji nie okaza\u0142y si\u0119 wystarczaj\u0105ce do zabezpieczenia prawid\u0142owego toku post\u0119powania karnego, a wyj\u0105tkowo tak\u017ce do zapobiegni\u0119cia pope\u0142nienia nowego, ci\u0119\u017ckiego przest\u0119pstwa. W praktyce orzeczenia Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka wskazywa\u0142y, \u017ce polskiemu pa\u0144stwu zdarza\u0142o si\u0119 \u0142ama\u0107 standardy dotycz\u0105ce stosowania tymczasowego aresztowania. Nasze \u00f3wczesne badanie potwierdzi\u0142o, \u017ce nie s\u0105 to pojedyncze przypadki, ale systemowy problem.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Nasze badania wydane przez Wolters Kluwer<\/span><\/h2>

W ksi\u0105\u017cce omawiane s\u0105 wyniki najwi\u0119kszych bada\u0144 stosowania tymczasowego aresztowania w Polsce przeprowadzonych przez Fundacj\u0119 Court Watch Polska.<\/p><\/div>Wi\u0119cej<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wne wnioski<\/h3>\n\n\n\n
  1. Analiza zebranych danych doprowadzi\u0142a nas do wniosku, \u017ce w Polsce tymczasowe aresztowanie pe\u0142ni w praktyce funkcj\u0119 domy\u015blnego, a nie ostatecznego \u015brodka zapobiegawczego.<\/strong> Z badania wynika\u0142o te\u017c, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w zamiast si\u0119ga\u0107 po to rozwi\u0105zanie po rozwa\u017ceniu wolno\u015bciowych alternatyw zdaje si\u0119 by\u0107 przekonana, \u017ce sam wniosek prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania generuje domniemanie konieczno\u015bci zastosowania tego \u015brodka zapobiegawczego.<\/li>
  2. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 analizowanych przez nas postanowie\u0144 o zastosowaniu tymczasowego aresztowania zosta\u0142o uzasadnionych w spos\u00f3b pozorny, co stanowi utrudnienie w realizowaniu prawa do obrony.<\/strong> Spe\u0142nia\u0142y one wymogi formalne, ale nie zawiera\u0142y analizy faktycznych podstaw zastosowania tymczasowego aresztowania ani okoliczno\u015bci decyduj\u0105cych o tym, czy pozbawienie wolno\u015bci jest niezb\u0119dne do zabezpieczenia prawid\u0142owego toku procesu karnego.<\/li>
  3. Tymczasowe aresztowania w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci analizowanych spraw by\u0142y stosowane przez ca\u0142y czas post\u0119powania karnego.<\/strong> S\u0105dy w znikomym stopniu sprawdza\u0142y, czy podstawy dla stosowania izolacyjnego \u015brodka zapobiegawczego utrzymuj\u0105 si\u0119 na p\u00f3\u017aniejszych etapach post\u0119powania i powszechnie podchodzi\u0142y w spos\u00f3b bezkrytyczny do tempa prowadzenia czynno\u015bci przez organy prowadz\u0105ce post\u0119powanie przygotowawcze.<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n
    \n
    \n

    Panel dyskusyjny<\/span><\/h2>

    \u201eStatystyki, paragrafy i pluskwy \u2013 trzy perspektywy stosowania tymczasowych aresztowa\u0144 w Polsce\u201d \u2013 prezentacja wynik\u00f3w najnowszych bada\u0144 Fundacji, Warszawa, 2023 r.<\/p><\/div>Ogl\u0105daj<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    \n
    \"\"
    Paneli\u015bci: SSN dr Micha\u0142 Laskowski, SSR Rafa\u0142 Pietrzak, mec. dr \u0141ukasz Chojniak, Bartosz Pilitowski. Prowadzenie: Zofia Branicka<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
    \n\n\n\n

    Badanie \u015bwiadomo\u015bci prawnej spo\u0142ecze\u0144stwa z 2022 roku<\/h3>\n\n\n\n

    W grudniu 2022 Fundacja Court Watch Polska za po\u015brednictwem Instytutu Bada\u0144 Pollster zada\u0142a pytanie w og\u00f3lnopolskim panelu reprezentatywnym (CAWI, N=1032): \u201eCzy mo\u017cna zgodnie z prawem aresztowa\u0107 osob\u0119, kt\u00f3ra jest niewinna?\u201d. Poprawnej odpowiedzi \u201eTak\u201d, udzieli\u0142o zaledwie 38% respondent\u00f3w. P\u0142ynie z tego wniosek, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w nie jest \u015bwiadoma, \u017ce decyduj\u0105c o aresztowaniu s\u0105d nie prze\u0142amuje domniemania niewinno\u015bci.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

    Brak powszechnej \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce tymczasowe aresztowanie jest stosowane tak\u017ce wobec os\u00f3b, kt\u00f3re nie pope\u0142ni\u0142y przest\u0119pstwa, a fakt jego zastosowania przez s\u0105d nie przes\u0105dza o winie niesie za sob\u0105 donios\u0142e konsekwencje spo\u0142eczne. Po pierwsze, dowiaduj\u0105c si\u0119 o fakcie aresztowania jakiej\u015b osoby, blisko po\u0142owa odbiorc\u00f3w takiej informacji uto\u017csamia fakt aresztowania z uznaniem tej osoby za winn\u0105 przypisywanego jej przest\u0119pstwa.<\/strong> Dla samego podejrzanego i jego rodziny, nawet w przypadku p\u00f3\u017aniejszego umorzenia post\u0119powania lub uniewinnienia, pobyt w areszcie \u015bledczym bywa do\u015bwiadczeniem stygmatyzuj\u0105cym na ca\u0142e \u017cycie. <\/p>\n\n\n\n

    Po drugie, w spo\u0142ecze\u0144stwie narasta b\u0142\u0119dne przekonanie, \u017ce zastosowanie dolegliwego \u015brodka zapobiegawczego \u2013 jakim jest niew\u0105tpliwie pozbawienie wolno\u015bci na skutek tymczasowego aresztowania \u2013 jest reakcj\u0105 pa\u0144stwa na samo przest\u0119pstwo, cho\u0107 nie taki jest cel i funkcja tej instytucji. <\/strong>Niesie to za sob\u0105 pokus\u0119 wykorzystywania tymczasowego aresztowania niezgodnie z jego przeznaczeniem, jako surogatu kary.<\/p>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Nowe badania praktyki stosowania tymczasowych aresztowa\u0144<\/h3>\n\n\n\n
    \n
    \n
    \"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
    \n

    Wyniki bada\u0144 ilo\u015bciowych i jako\u015bciowych A.D. 2024<\/span><\/h2>

    Zgromadzon\u0105 wcze\u015bniej wiedz\u0119 postanowili\u015bmy poszerzy\u0107 o analiz\u0119 z trzech nowych perspektyw: [1] z perspektywy do\u015bwiadcze\u0144 os\u00f3b, kt\u00f3re zosta\u0142y tymczasowo\naresztowane; [2] z perspektywy danych ilo\u015bciowych na temat praktyki stosowania TA przez poszczeg\u00f3lnych prokurator\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w; oraz [3] z perspektywy zapotrzebowania na wykorzystanie tego \u015brodka w Polsce w por\u00f3wnaniu\nz innymi krajami europejskimi. <\/p><\/div>Czytaj<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

    Najwa\u017cniejsze wnioski<\/h3>\n\n\n\n
    • Z wywiad\u00f3w z przedsi\u0119biorcami, kt\u00f3rzy zostali tymczasowo aresztowani, cho\u0107 nigdy nie przyznawali si\u0119 lub nie przyznaj\u0105 do stawianych im zarzut\u00f3w wynika, \u017ce pobyt w areszcie \u015bledczym \u2013 nawet uchylony po miesi\u0105cu z powodu stwierdzonej przez s\u0105d nies\u0142uszno\u015bci \u2013 wywiera dalekosi\u0119\u017cne negatywne skutki osobiste i zawodowe. Nieodwracalnie zmienia trajektori\u0119 \u017cycia cz\u0142owieka oraz jego bliskich<\/strong>. Nie tylko krzy\u017cuje kr\u00f3tkoterminowe plany zawodowe, ale utrudnia prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej w przysz\u0142o\u015bci, trwale wp\u0142ywaj\u0105c negatywnie na reputacj\u0119.<\/li>
    • Ze relacji niekt\u00f3rych respondent\u00f3w wynika, \u017ce odnosili wra\u017cenie, i\u017c motywacj\u0105 prokuratury do pozbawienia ich wolno\u015bci by\u0142o raczej sk\u0142onienie ich do samooskar\u017cenia lub obci\u0105\u017cenia zeznaniami kogo\u015b innego w zamian za mo\u017cliwo\u015b\u0107 cz\u0119stszych kontakt\u00f3w z rodzin\u0105 lub uchylenie aresztowania, ni\u017c zabezpieczenie \u015bledztwa<\/strong>. Dowodem na to jest fakt, \u017ce spo\u015br\u00f3d pi\u0119tnastu przebadanych respondent\u00f3w sze\u015bcioro, kt\u00f3rzy nie doczekali si\u0119 nadal decyzji ko\u0144cz\u0105cej post\u0119powanie przygotowawcze, czeka na ni\u0105 od chwili zwolnienia z aresztu \u015bledczego ju\u017c \u015brednio 3 lata. Wyci\u0105gaj\u0105 oni z tego wniosek, \u017ce prokuratura nie mia\u0142a w ich przypadku wystarczaj\u0105cego materia\u0142u dowodowego do postawienia ich w stan oskar\u017cenia i z pomoc\u0105 tymczasowego aresztowania chcia\u0142a doprowadzi\u0107 do skazania dzi\u0119ki samooskar\u017ceniu lub wzajemnym pom\u00f3wieniom uzyskanym w zamian za zwolnienie z aresztu lub \u0142agodniejszy wymiar kary.<\/li>
    • Z kolei z analizy danych o stosowaniu aresztowa\u0144 przez s\u0105dy i prokuratury wynika, \u017ce przynajmniej niekt\u00f3rzy s\u0119dziowie s\u0105d\u00f3w rejonowych zdaj\u0105 si\u0119 zauwa\u017ca\u0107, \u017ce wnioski o tymczasowe aresztowanie wobec przedsi\u0119biorc\u00f3w oskar\u017canych o<\/strong> przest\u0119pstwa gospodarcze bywaj\u0105 formu\u0142owane przez prokurator\u00f3w na wyrost. <\/strong>Wskazuje na to wy\u017cszy ni\u017c przeci\u0119ty wska\u017anik oddale\u0144 wniosk\u00f3w zwi\u0105zanych z zarzutami o przest\u0119pstwa tzw. bia\u0142ych ko\u0142nierzyk\u00f3w.<\/li>
    • Niekt\u00f3rzy z s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rych decyzje z lata 2017-2021 przeanalizowali\u015bmy, wraz ze wzrostem liczby wniosk\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych od prokurator\u00f3w sukcesywnie odrzucali ich coraz wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Mo\u017ce to \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce praktyka tych s\u0119dzi\u00f3w uwzgl\u0119dnia\u0142a wzrost liczby wniosk\u00f3w prokuratury ponad poziom obserwowany w latach 2015-2016. S\u0105 wi\u0119c w\u015br\u00f3d s\u0119dzi\u00f3w osoby, kt\u00f3re (mniej lub bardziej \u015bwiadomie) zachowywa\u0142y autonomi\u0119 decyzyjn\u0105 wobec polityki prokuratury i kierowa\u0142y do areszt\u00f3w \u015bledczych podobny profil i sta\u0142\u0105 liczb\u0119 os\u00f3b wzgl\u0119dem poziomu przest\u0119pczo\u015bci i liczby \u015bledztw. Niemniej tacy s\u0119dziowie stanowi\u0105 zdecydowan\u0105 mniejszo\u015b\u0107. 42% s\u0119dzi\u00f3w rozpoznaj\u0105cych wnioski aresztowe w latach 2017-2021 nie oddali\u0142o w tym czasie ani jednego wniosku prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania.<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n
      \n
      \n

      Z 782 losowo dobranych s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 2017-2021 rozpoznawali chocia\u017c jeden wniosek o tymczasowe aresztowanie, a\u017c 331 nie odm\u00f3wi\u0142o prokuratorowi ani razu.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

      \n
      \"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

      Kontrolowanie prokuratorskich wniosk\u00f3w g\u0142\u00f3wnie pod wzgl\u0119dem formalnego a nie obiektywnego spe\u0142niania przes\u0142anek, kt\u00f3ry zaobserwowali\u015bmy w trakcie bada\u0144 aktowych przeprowadzonych w roku 2019, objawia\u0107 si\u0119 mo\u017ce uwzgl\u0119dnianiem stale tego samego ich odsetka bez wzgl\u0119du na to jak wiele ich do s\u0105d\u00f3w trafia. Analiza intensywno\u015bci u\u017cycia tymczasowego aresztowania w r\u00f3\u017cnych krajach uwzgl\u0119dniaj\u0105ca takie czynniki jak wielko\u015b\u0107 populacji oraz poziom przest\u0119pczo\u015bci pokazuj\u0105, \u017ce spo\u015br\u00f3d 21 kraj\u00f3w europejskich Polsk\u0119 pod wzgl\u0119dem intensywno\u015bci wykorzystania tymczasowego aresztowania wyprzedzaj\u0105 jedynie Grecja i S\u0142owenia.<\/strong>

      Przeprowadzona analiza por\u00f3wnawcza sygnalizuje nadu\u017cywanie w Polsce izolacyjnego \u015brodka zabezpieczaj\u0105cego<\/strong> post\u0119powanie karne szczeg\u00f3lnie w por\u00f3wnaniu do europejskich kraj\u00f3w o wysokich wska\u017anikach jako\u015bci gwarancji w procesie karnym, kt\u00f3re powinny by\u0107 dla nas pod tym wzgl\u0119dem punktem odniesienia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      Niekt\u00f3re publikacje w mediach i podejmowane dzia\u0142ania:<\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Stosowanie tymczasowych aresztowa\u0144 stanowi w Polsce nawracaj\u0105cy problem. Jest to najsurowszy \u015brodek zapobiegawczy w post\u0119powaniu karnym. Cho\u0107 orzekany wobec os\u00f3b, kt\u00f3rym nie udowodniono winy, to wi\u0105\u017c\u0105cy si\u0119 z pozbawieniem wolno\u015bci i izolacj\u0105 w re\u017cimie du\u017co dotkliwszym ni\u017c ten, kt\u00f3ry stosowany jest jako kara pozbawienia wolno\u015bci. St\u0105d nieustaj\u0105ce apele organizacji mi\u0119dzynarodowych, spo\u0142ecznych i instytucji powo\u0142anych do […]<\/p>\n","protected":false},"author":7047,"featured_media":0,"parent":331749,"menu_order":70,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/pages\/351450"}],"collection":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/users\/7047"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/comments?post=351450"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/pages\/351450\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":351610,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/pages\/351450\/revisions\/351610"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/pages\/331749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/media?parent=351450"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}