Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej (dalej TSUE) wyda\u0142 19 listopada 2019 d\u0142ugooczekiwane odpowiedzi na pytania prejudycjalne zadane przez polskie s\u0105dy.<\/p>\n
W\u0105tpliwo\u015bci dotyczy\u0142y zasadniczo tego, czy Izba Dyscyplinarna S\u0105du Najwy\u017cszego spe\u0142nia wymogi niezb\u0119dne do bycia s\u0105dem <\/strong>w rozumieniu prawa europejskiego, tj. czy jest niezawis\u0142a i bezstronna.<\/p>\n Trybuna\u0142 stwierdzi\u0142, \u017ce rozstrzygni\u0119cie tej kwestii nale\u017cy do s\u0105du krajowego, a nie do TSUE<\/strong> (tj. do S\u0105du Najwy\u017cszego lub Naczelnego S\u0105du Administracyjnego), po dokonaniu przez niego niezb\u0119dnych w tym celu ustale\u0144.<\/p>\n Trybuna\u0142 przedstawi\u0142 jednocze\u015bnie szereg wskaz\u00f3wek, jak rozumie\u0107 niezawis\u0142o\u015b\u0107 i bezstronno\u015b\u0107 s\u0105du, podkre\u015blaj\u0105c wag\u0119 zaufania spo\u0142ecznego. Wyja\u015bni\u0142 te\u017c, czy powo\u0142ywanie s\u0119dzi\u00f3w decyzj\u0105 Prezydenta pozbawia ich niezawis\u0142o\u015bci oraz w jaki spos\u00f3b rozumie\u0107 rol\u0119 TSUE w ocenie statusu organ\u00f3w s\u0105dowych kraj\u00f3w cz\u0142onkowskich.<\/p>\n Najwa\u017cniejsze z punktu widzenia sporu o kszta\u0142t polskiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 dwa wnioski p\u0142yn\u0105ce z lektury orzeczenia:<\/p>\n Punktem odniesienia przy ocenie niezale\u017cno\u015bci, jak i niezawis\u0142o\u015bci i bezstronno\u015bci organ\u00f3w takich jak s\u0105dy czy KRS, powinno by\u0107 zaufanie, jakie organy te powinny budzi\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie. <\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/li>\n O ile pojedynczo ka\u017cde z rozstrzygni\u0119\u0107 dotycz\u0105cych nowych izb SN, czy KRS mo\u017ce samo w sobie by\u0107 akceptowalne i mie\u015bci\u0107 si\u0119 w zakresie swobody pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, o tyle ich zbieg, w po\u0142\u0105czeniu z okoliczno\u015bciami, w jakich wybor\u00f3w tych dokonano, mo\u017ce jednak prowadzi\u0107 do powzi\u0119cia w\u0105tpliwo\u015bci, nawet je\u017celi taki wniosek nie nasuwa\u0142by si\u0119, gdyby czynniki te by\u0142y rozpatrywane oddzielnie.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<\/li>\n<\/ol>\n Trybuna\u0142 przypomnia\u0142, \u017ce gwarancje niezawis\u0142o\u015bci i bezstronno\u015bci s\u0105d\u00f3w wymagaj\u0105 istnienia zasad pozwalaj\u0105cych wykluczy\u0107, w przekonaniu jednostek, wszelk\u0105 uzasadnion\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 co do niezale\u017cno\u015bci tego organu od czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych oraz neutralno\u015bci wzgl\u0119dem \u015bcieraj\u0105cych si\u0119 przed nim interes\u00f3w. Zasady te dotycz\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci sk\u0142adu organu, powo\u0142ywania jego cz\u0142onk\u00f3w, okresu trwania ich kadencji oraz powod\u00f3w ich wy\u0142\u0105czania lub odwo\u0142ania.<\/p>\n Ponadto, zgodnie z zasad\u0105 podzia\u0142u w\u0142adz charakteryzuj\u0105c\u0105 funkcjonowanie pa\u0144stwa prawnego, konieczne jest zagwarantowanie niezale\u017cno\u015bci s\u0105d\u00f3w wzgl\u0119dem w\u0142adzy ustawodawczej i wykonawczej. (\u2026) W tym wzgl\u0119dzie wa\u017cne jest, by s\u0119dziowie byli chronieni przed ingerencj\u0105 lub naciskami z zewn\u0105trz, kt\u00f3re mog\u0142yby zagrozi\u0107 ich niezale\u017cno\u015bci. Zasady powinny pozwala\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci na wykluczenie nie tylko wszelkiego bezpo\u015bredniego wp\u0142ywu w postaci zalece\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c bardziej po\u015brednich form oddzia\u0142ywania, kt\u00f3re mog\u0105 zawa\u017cy\u0107 na decyzjach danych s\u0119dzi\u00f3w.<\/p>\n W celu ustalenia, czy s\u0105d mo\u017cna uzna\u0107 za \u201eniezawis\u0142y\u201d w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Cz\u0142owieka (dalej EKPC), nale\u017cy zdaniem Trybuna\u0142u zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 mi\u0119dzy innymi na spos\u00f3b powo\u0142ywania jego cz\u0142onk\u00f3w i d\u0142ugo\u015b\u0107 ich kadencji, na istnienie gwarancji chroni\u0105cych ich przed naciskami z zewn\u0105trz oraz na to, czy dany organ przejawia oznaki niezale\u017cno\u015bci, przy czym w tym ostatnim wzgl\u0119dzie sprecyzowano, \u017ce stawk\u0105 jest samo zaufanie, jakie ka\u017cdy s\u0105d powinien budzi\u0107 w jednostkach w spo\u0142ecze\u0144stwie demokratycznym<\/strong>.<\/p>\n \u201eBezstronno\u015b\u0107\u201d mo\u017cna, tak\u017ce zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Europejskiego Trybuna\u0142y Praw Cz\u0142owieka (dalej ETPC), ocenia\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b, mianowicie poprzez podej\u015bcie subiektywne, uwzgl\u0119dniaj\u0105ce osobiste przekonania i zachowanie s\u0119dziego, tj. poprzez zbadanie, czy wykaza\u0142 on stronniczo\u015b\u0107 lub osobiste uprzedzenia w danej sprawie, jak r\u00f3wnie\u017c poprzez obiektywne podej\u015bcie polegaj\u0105ce na ustaleniu, czy s\u0105d zapewnia, w szczeg\u00f3lno\u015bci z uwagi na sw\u00f3j sk\u0142ad, gwarancje wystarczaj\u0105ce do wykluczenia wszelkich uzasadnionych w\u0105tpliwo\u015bci co do jego bezstronno\u015bci. Je\u015bli chodzi o obiektywn\u0105 ocen\u0119, polega ona na zadaniu sobie pytania, czy niezale\u017cnie od indywidualnego zachowania s\u0119dziego, pewne weryfikowalne fakty daj\u0105 podstawy do podejrze\u0144 co do jego stronniczo\u015bci. W tym zakresie nawet pozory mog\u0105 mie\u0107 znaczenie. R\u00f3wnie\u017c tutaj stawk\u0105 jest zaufanie, jakie w spo\u0142ecze\u0144stwie demokratycznym s\u0105dy powinny budzi\u0107 w jednostkach, poczynaj\u0105c od stron post\u0119powania<\/strong>.<\/p>\n W odniesieniu do jednego z zarzut\u00f3w Trybuna\u0142 stwierdzi\u0142, \u017ce sam fakt, i\u017c s\u0119dziowie s\u0105 powo\u0142ywani przez Prezydenta RP, nie mo\u017ce powodowa\u0107 zale\u017cno\u015bci od tego organu ani budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do ich bezstronno\u015bci, je\u017celi po powo\u0142aniu osoby te nie podlegaj\u0105 \u017cadnej presji i nie otrzymuj\u0105 zalece\u0144 podczas wykonywania swoich obowi\u0105zk\u00f3w. Pozostaje jednak konieczne upewnienie si\u0119, \u017ce materialne warunki oraz zasady proceduralne odnosz\u0105ce si\u0119 do decyzji o powo\u0142aniu tych cz\u0142onk\u00f3w s\u0105 sformu\u0142owane w spos\u00f3b nieprowadz\u0105cy do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych w\u0105tpliwo\u015bci<\/strong> co do niezale\u017cno\u015bci danych s\u0119dzi\u00f3w od czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych oraz ich neutralno\u015bci wzgl\u0119dem \u015bcieraj\u0105cych si\u0119 przed nimi interes\u00f3w po tym, jak zostan\u0105 oni powo\u0142ani.<\/p>\n Trybuna\u0142 przypomnia\u0142, \u017ce odes\u0142anie prejudycjalne nie ma s\u0142u\u017cy\u0107 wydawaniu opinii doradczych w przedmiocie pyta\u0144 og\u00f3lnych i hipotetycznych, lecz ma by\u0107 podyktowane potrzeb\u0105 skutecznego rozstrzygni\u0119cia sporu. Zatem nie ma ju\u017c potrzeby orzekania przez Trybuna\u0142 w przedmiocie pierwszego pytania przedstawionego w sprawach C\u2011624\/18 i C\u2011625\/18, zwi\u0105zanego z nieobsadzeniem Izby Dyscyplinarnej SN w chwili zadawania pytania.<\/p>\n W odniesieniu do pyta\u0144 prejudycjalnych w sprawie C\u2011585\/18 oraz pyta\u0144 drugich i trzecich w sprawach C\u2011624\/18 i C\u2011625\/18 Trybuna\u0142 stwierdzi\u0142, \u017ce s\u0105d odsy\u0142aj\u0105cy musi na te pytania odpowiedzie\u0107 sam. Trybuna\u0142 przypomnia\u0142, \u017ce art. 267 TFUE nie upowa\u017cnia Trybuna\u0142u do stosowania przepis\u00f3w prawa Unii w okre\u015blonej sprawie, lecz wy\u0142\u0105cznie do orzekania w kwestii wyk\u0142adni traktat\u00f3w oraz akt\u00f3w przyj\u0119tych przez instytucje Unii. Czyli to s\u0105d polski musi zbada\u0107, czy Izba Dyscyplinarna spe\u0142nia warunki uznania jej za s\u0105d w rozumieniu prawa europejskiego, a w razie stwierdzenia braku niezawis\u0142o\u015bci i bezstronno\u015bci tego organu, samemu rozstrzygn\u0105\u0107 te sprawy, tak jakby przepis\u00f3w przekazuj\u0105cych sprawy kognicji Izby Dyscyplinarnej nie by\u0142o.<\/p>\n Trybuna\u0142 przypomnia\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce ani art. 6, ani \u017cadne inne postanowienie EKPC nie narzuca pa\u0144stwom okre\u015blonego modelu ustrojowego reguluj\u0105cego w taki czy inny spos\u00f3b stosunki i interakcje mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi organami w\u0142adzy pa\u0144stwowej, ani te\u017c nie zobowi\u0105zuje tych pa\u0144stw do zastosowania si\u0119 do tego czy innego teoretycznego wzorca konstytucyjnego odnosz\u0105cego si\u0119 do dopuszczalnych granic takich interakcji. Trybuna\u0142 orzek\u0142 ju\u017c, \u017ce chocia\u017c organizacja wymiaru sprawiedliwo\u015bci w pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich nale\u017cy do kompetencji tych ostatnich, to wci\u0105\u017c przy wykonywaniu tej kompetencji pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie maj\u0105 obowi\u0105zek dotrzymywa\u0107 zobowi\u0105za\u0144 wynikaj\u0105cych dla nich z prawa Unii.<\/p>\n Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 te\u017c, \u017ce orzeczenie TSUE dotyczy wy\u0142\u0105cznie stosowania prawa Unii Europejskiej. Mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce przedmiotem kontrowersji b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci nie tylko, na ile poszczeg\u00f3lne s\u0105dy spe\u0142niaj\u0105 warunki, kt\u00f3re wymieni\u0142 Trybuna\u0142, ale tak\u017ce tego, w jakich sprawach taka ocena b\u0119dzie mog\u0142a by\u0107 dokonywana. W odpowiedzi na pytania Trybuna\u0142 zastrzeg\u0142 bowiem, \u017ce przepisy stoj\u0105 na przeszkodzie temu, by do wy\u0142\u0105cznej w\u0142a\u015bciwo\u015bci organu niestanowi\u0105cego niezawis\u0142ego i bezstronnego s\u0105du mog\u0142y nale\u017ce\u0107 \u201espory dotycz\u0105ce stosowania prawa Unii\u201d.<\/p>\n <\/p>\nNajwa\u017cniejsze konkluzje<\/h2>\n
\n
Jak nale\u017cy rozumie\u0107 niezawis\u0142o\u015b\u0107 i bezstronno\u015b\u0107 s\u0105du<\/h2>\n
Niezawis\u0142o\u015b\u0107<\/h2>\n
Bezstronno\u015b\u0107<\/h2>\n
Powo\u0142ywanie s\u0119dzi\u00f3w przez organ w\u0142adzy wykonawczej<\/h2>\n
Kwestia kompetencji Trybuna\u0142u do wypowiadania si\u0119 w sprawie organizacji wymiaru sprawiedliwo\u015bci pa\u0144stw cz\u0142onkowskich<\/h2>\n
Ograniczenia orzeczenia<\/h2>\n