{"id":338659,"date":"2020-04-13T11:47:00","date_gmt":"2020-04-13T09:47:00","guid":{"rendered":"https:\/\/courtwatch.pl\/?p=338659"},"modified":"2020-04-24T17:20:18","modified_gmt":"2020-04-24T15:20:18","slug":"zofia-branicka-krzysztof-kumor-zaklady-karne-zrodlem-koronawirusa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/courtwatch.pl\/blog\/2020\/04\/13\/zofia-branicka-krzysztof-kumor-zaklady-karne-zrodlem-koronawirusa\/","title":{"rendered":"Zofia Branicka, Krzysztof Kumor: Zak\u0142ady karne \u017ar\u00f3d\u0142em koronawirusa?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zak\u0142ady karne mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 najwi\u0119kszym \u017ar\u00f3d\u0142em koronawirusa<\/h2>\n\n\n\n

W dobie kryzysu z jakim zmaga si\u0119 Polska, ostatnim czego potrzebujemy to wybuch epidemii w zak\u0142adach karnych oraz zablokowanie miejsc w szpitalach przez choruj\u0105cych na masow\u0105 skal\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w i aresztant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Epidemia wirusa SARS-CoV-2 i zwi\u0105zane z ni\u0105 ograniczenia dzia\u0142a\u0144 wymiaru sprawiedliwo\u015bci postawi\u0142y w szczeg\u00f3lnie trudnej sytuacji zar\u00f3wno osoby pozbawione wolno\u015bci, jak i osoby pokrzywdzone przest\u0119pstwem, w szczeg\u00f3lno\u015bci przemocy domowej. Instrumentem mog\u0105cym poprawi\u0107 bezpiecze\u0144stwo obu grup, jest \u015brodek zapobiegawczy w postaci zakazu opuszczania lokalu zwany potocznie (i nieco myl\u0105co) aresztem domowym. Niestety znikn\u0105\u0142 on z pierwotnej wersji projektu tzw. Tarczy Antykryzysowej (druk sejmowy nr 299, s. 121; proponowany art. 274a k.p.k.). Mimo niedoskona\u0142o\u015bci pierwotnego projektu, szereg okoliczno\u015bci przemawia za pilnym wprowadzeniem go do kodeksu post\u0119powania karnego.<\/p>\n\n\n\n

W pierwszej fali reakcji na og\u0142oszony przez Ministra Zdrowia stan zagro\u017cenia epidemicznego prezesi s\u0105d\u00f3w wydali zarz\u0105dzenia, w kt\u00f3rych okre\u015blili, kt\u00f3re sprawy b\u0119d\u0105 traktowane jako pilne i rozpoznawane bez zb\u0119dnej zw\u0142oki. Znalaz\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d nich sprawy w przedmiocie stosowania tymczasowego aresztowania, poniewa\u017c s\u0105dy odwo\u0142ywa\u0142y si\u0119 do rozporz\u0105dzenia Ministra Sprawiedliwo\u015bci z 18 czerwca 2019 roku (Regulamin urz\u0119dowania s\u0105d\u00f3w powszechnych), w kt\u00f3rym w \u00a72 pkt. 5 wymienione zosta\u0142y sprawy, kt\u00f3re nale\u017cy traktowa\u0107 jako pilne.<\/p>\n\n\n\n

Szybko okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce praktyka s\u0105d\u00f3w nie by\u0142a jednolita. Otrzymali\u015bmy w Fundacji Court Watch Polska informacj\u0119 \u017ce w S\u0105dzie Apelacyjnym Warszawie rozpoznawanie za\u017cale\u0144 w sprawach aresztowych jest przek\u0142adane na bli\u017cej nieokre\u015blone terminy, co zosta\u0142o potwierdzone przez sam s\u0105d (pisa\u0142 o tym w Rzeczpospolitej Wojciech Tumidalski 19 marca br.). Na szcz\u0119\u015bcie, gdy rozes\u0142ali\u015bmy pytania do wszystkich s\u0105d\u00f3w apelacyjnych i okr\u0119gowych, odpowiedzi, kt\u00f3re otrzymali\u015bmy \u2013 w\u0142\u0105cznie z apelacj\u0105 warszawsk\u0105, kt\u00f3ra w mi\u0119dzyczasie zmieni\u0142a praktyk\u0119 i w zesz\u0142ym tygodniu rozpoznawa\u0142a ju\u017c za\u017calenia \u2013 wskazywa\u0142y na to, \u017ce wszystkie sprawy w przedmiocie stosowania tymczasowego aresztowania s\u0105dy traktuj\u0105 jako pilne. Niekt\u00f3re, jak S\u0105d Okr\u0119gowy w Bielsku-Bia\u0142ej, wyznaczaj\u0105 nawet rozprawy w sprawach, w kt\u00f3rych stosowane jest przez d\u0142u\u017cszy okres tymczasowe aresztowanie, a mo\u017cna na rozprawie unikn\u0105\u0107 przes\u0142uchiwania wi\u0119kszej ilo\u015bci \u015bwiadk\u00f3w lub przeprowadzi\u0107 konieczne czynno\u015bci dowodowe bez udzia\u0142u \u015bwiadk\u00f3w np. przez ods\u0142uchiwanie nagra\u0144 z pods\u0142uch\u00f3w. Jedynie S\u0105d Apelacyjny w Gda\u0144sku poinformowa\u0142 nas, \u017ce ograniczono cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 posiedze\u0144, co mo\u017ce w praktyce oznacza\u0107, \u017ce sprawy aresztowe, rozpoznawane s\u0105 w rzeczywisto\u015bci wolniej ni\u017c zwykle.<\/p>\n\n\n\n

Powodem uznania w Regulaminie urz\u0119dowania s\u0105d\u00f3w powszechnych spraw aresztowych jako pilne by\u0142o m.in. niedopuszczenie do tego, aby na wolno\u015bci przebywa\u0142y osoby, kt\u00f3re mog\u0105 pope\u0142ni\u0107 nowe ci\u0119\u017ckie przest\u0119pstwo, jak i niedopuszczenie do przewlek\u0142o\u015bci stosowania tymczasowego aresztowania. W nadzwyczajnej sytuacji w jakiej si\u0119 obecnie znale\u017ali\u015bmy, nale\u017cy uzna\u0107 te sprawy jako pilne tak\u017ce z powodu obaw o zdrowie osadzonych i zdrowie publiczne.<\/p>\n\n\n\n

W zak\u0142adach karnych i aresztach \u015bledczych przebywa prawie 80 tys. os\u00f3b umieszczonych w wieloosobowych celach, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi kr\u0105\u017c\u0105 pracownicy s\u0142u\u017cby wi\u0119ziennej. Wiemy ju\u017c, \u017ce SARS-CoV-2 szczeg\u00f3lnie szybko rozprzestrzenia si\u0119 w plac\u00f3wkach zamkni\u0119tych: szpitalach, czy domach opieki. Racjonalne s\u0105 obawy, \u017ce z podobnym zjawiskiem mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia w wi\u0119ziennictwie.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Dost\u0119p do \u015brodk\u00f3w ochronnych, antyseptycznych oraz wiedzy, jak ogranicza\u0107 ryzyko zaka\u017cenia, jest w nich naturalnie mniejszy. Ka\u017cdy nowy tymczasowo aresztowany, kt\u00f3ry trafia do aresztu \u015bledczego lub zak\u0142adu karnego, w kt\u00f3rym jest oddzia\u0142 aresztowy, jest potencjalnym zagro\u017ceniem dla wszystkich osadzonych i stra\u017cnik\u00f3w. Radio Wroc\u0142aw poinformowa\u0142o kilka dni temu o pierwszym przypadku zaka\u017cenia wirusem pracownika s\u0142u\u017cby wi\u0119ziennej. W poniedzia\u0142ek S\u0142u\u017cba Wi\u0119zienna poinformowa\u0142a o dw\u00f3ch kolejnych zara\u017conych pracownikach. Je\u015bli takich przypadk\u00f3w b\u0119dzie wi\u0119cej, zak\u0142ady karne wkr\u00f3tce mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 najwi\u0119kszym \u017ar\u00f3d\u0142em nowych zachorowa\u0144. Zw\u0142aszcza, \u017ce izolacji od innych osadzonych nie stosuje si\u0119 do wszystkich nowoprzyjmowanych os\u00f3b, chocia\u017c wiemy ju\u017c, \u017ce tak\u017ce osoby bez widocznych objaw\u00f3w choroby mog\u0105 stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o zaka\u017cenia innych. Dlatego nap\u0142yw nowych os\u00f3b powinien zosta\u0107 zminimalizowany.<\/p>\n\n\n\n

Niestety w toku prac sejmowych nad Tarcz\u0105 Antykryzysow\u0105 zrezygnowano z propozycji uzupe\u0142nienia kodeksu post\u0119powania karnego o \u201ezakaz opuszczania lokalu” przez podejrzanego lub oskar\u017conego. Ten \u015brodek zapobiegawczy m\u00f3g\u0142by uzupe\u0142ni\u0107 aktualny katalog, w kt\u00f3rym poza tymczasowym aresztowaniem znajduj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie \u015brodki wolno\u015bciowe: np. por\u0119czenie maj\u0105tkowe, doz\u00f3r policji, czy zakaz opuszczania kraju. Instytucja tzw. aresztu domowego, mog\u0142aby sprawi\u0107, \u017ce prokuratorzy rzadziej wnioskowaliby, a s\u0105dy rzadziej orzeka\u0142yby, tymczasowe aresztowanie, czyli \u015brodek bardzo dotkliwy spo\u0142ecznie, a w obecnej sytuacji nios\u0105cy za sob\u0105 tak\u017ce zwi\u0119kszone ryzyko zachorowania na COVID-19.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec nale\u017cy przyzna\u0107 racj\u0119 krytykom \u201ezakazu opuszczania lokalu” w zaproponowanej formie. Przypomnijmy, \u017ce w projekcie prokurator m\u00f3g\u0142 samodzielnie zastosowa\u0107 zakaz na okres a\u017c 3 miesi\u0119cy. Jest to \u015brodek zapobiegawczy znacznie ograniczaj\u0105cy wolno\u015b\u0107 jednostki. Prokurator nie powinien m\u00f3c decydowa\u0107 o d\u0142u\u017cszym jego stosowaniu ni\u017c dwa tygodnie potrzebne na z\u0142o\u017cenie i rozpoznanie wniosku o jego przed\u0142u\u017cenie przez niezawis\u0142y s\u0105d. Zapomniano tak\u017ce o ustaleniu w jakich wyj\u0105tkowych okoliczno\u015bciach zakaz m\u00f3g\u0142by by\u0107 stosowany. Warunki powinny by\u0107 podobne, jak w przypadku tymczasowego aresztowania. W tym miejscu nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 tak\u017ce uwag\u0119 na przes\u0142ank\u0119 zapobiegni\u0119cia pope\u0142nieniu przez oskar\u017conego nowego ci\u0119\u017ckiego przest\u0119pstwa. Z bada\u0144 \u201eAktualna praktyka stosowania tymczasowego aresztowania w Polsce”, kt\u00f3rych wyniki opublikowali\u015bmy kilka miesi\u0119cy temu, wynika, \u017ce ta przes\u0142anka jest szczeg\u00f3lnie cz\u0119stym powodem zastosowania izolacyjnego \u015brodka zapobiegawczego, w przypadku spraw o przest\u0119pstwo zn\u0119cania si\u0119 nad osob\u0105 najbli\u017csz\u0105 (art. 207 kk). W takim wypadku zastosowanie aresztu domowego wydaje si\u0119 absurdem, ale w b\u0142\u0105d wprowadza popularna nazwa tego \u015brodka.<\/p>\n\n\n\n

Zakaz opuszczania lokalu nie musi dotyczy\u0107 lokalu dotychczas zamieszkiwanego. W przypadku, gdy niedopuszczalne lub niemo\u017cliwe jest zastosowanie zakazu w miejscu zamieszkania podejrzanego lub oskar\u017conego, powinno by\u0107 mo\u017cliwe zastosowanie zakazu ze wskazaniem innego miejsca, np. specjalnie do tego celu wynaj\u0119tego przez oskar\u017conego mieszkania lub pokoju hotelowego.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Taki \u015brodek mo\u017ce by\u0107 skuteczniejszy w ochronie pokrzywdzonych i zabezpieczeniu prawid\u0142owego toku post\u0119powania ni\u017c mo\u017cliwy dzi\u015b do zastosowania doz\u00f3r policyjny. Jednocze\u015bnie nie stygmatyzuje i w wielu przypadkach nie pozbawia mo\u017cliwo\u015bci zarobkowania \u2013 wa\u017cnego tak\u017ce z punktu widzenia interes\u00f3w pokrzywdzonych, pozostaj\u0105cych cz\u0119sto na utrzymaniu sprawcy przemocy domowej.<\/p>\n\n\n\n

W dobie kryzysu z jakim zmaga si\u0119 Polska, ostatnim czego potrzebujemy to wybuch epidemii w zak\u0142adach karnych oraz zablokowanie miejsc w szpitalach przez choruj\u0105cych na masow\u0105 skal\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w i aresztant\u00f3w. <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Dlatego nale\u017cy powr\u00f3ci\u0107 do pomys\u0142u uzupe\u0142niania listy \u015brodk\u00f3w zapobiegawczych o tzw. areszt domowy. \u015arodek ten, dobrze zaprojektowany, mo\u017ce by\u0107 nie tylko odpowiedzi\u0105 na zagro\u017cenie szalej\u0105cej obecnie epidemii, ale trwa\u0142\u0105 instytucj\u0105, kt\u00f3ra uwzgl\u0119dnia interesy i prawa wszystkich interesariuszy post\u0119powania karnego.<\/p>\n\n\n\n

Zofia Branicka i Krzysztof Kumor \u2013 specjali\u015bci ds. bada\u0144 w Fundacji Court Watch Polska<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zak\u0142ady karne mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 najwi\u0119kszym \u017ar\u00f3d\u0142em koronawirusa W dobie kryzysu z jakim zmaga si\u0119 Polska, ostatnim czego potrzebujemy to wybuch epidemii w zak\u0142adach karnych oraz zablokowanie miejsc w szpitalach przez choruj\u0105cych na masow\u0105 skal\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w i aresztant\u00f3w. Epidemia wirusa SARS-CoV-2 i zwi\u0105zane z ni\u0105 ograniczenia dzia\u0142a\u0144 wymiaru sprawiedliwo\u015bci postawi\u0142y w szczeg\u00f3lnie trudnej sytuacji zar\u00f3wno […]<\/p>\n","protected":false},"author":7047,"featured_media":338779,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts\/338659"}],"collection":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/users\/7047"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/comments?post=338659"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts\/338659\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":338780,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts\/338659\/revisions\/338780"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/media\/338779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/media?parent=338659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/categories?post=338659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/tags?post=338659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}