{"id":351300,"date":"2024-02-13T11:33:24","date_gmt":"2024-02-13T10:33:24","guid":{"rendered":"https:\/\/courtwatch.pl\/?p=351300"},"modified":"2024-02-13T11:37:06","modified_gmt":"2024-02-13T10:37:06","slug":"bartosz-lopalewski-rzecz-o-nierownosci-czyli-o-nieszlachetnej-plesni-pokrywajacej-sadownictwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/courtwatch.pl\/blog\/2024\/02\/13\/bartosz-lopalewski-rzecz-o-nierownosci-czyli-o-nieszlachetnej-plesni-pokrywajacej-sadownictwo\/","title":{"rendered":"Bartosz \u0141opalewski: Rzecz o nier\u00f3wno\u015bci, czyli o nieszlachetnej ple\u015bni pokrywaj\u0105cej s\u0105downictwo"},"content":{"rendered":"\n

Autor: Bartosz \u0141opalewski<\/p>\n\n\n\n

O czym warto dyskutowa\u0107<\/h3>\n\n\n\n

Dyskusje o przysz\u0142o\u015bci s\u0105downictwa, toczone na prze\u0142omie 2023 i 2024 roku koncentruj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 zagadnie\u0144 ustrojowych. Nie krytykuj\u0119 tego. Fakt, i\u017c umacniaj\u0105 one polaryzacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, sk\u0142ania mnie jednak do po\u0142o\u017cenia akcentu gdzie indziej. Na pr\u00f3bie legitymizacji w\u0142adzy s\u0105downiczej w Polsce, a wi\u0119c d\u0105\u017ceniu do stanu, w kt\u00f3rym podporz\u0105dkowanie si\u0119 regu\u0142om i instytucjom wynika z wiary spo\u0142ecze\u0144stwa, \u017ce s\u0105 one godne tego podporz\u0105dkowania. Tak rozumiana legitymizacja nie wymaga odkrywania Ameryki. Z pomoc\u0105 przychodz\u0105 ameryka\u0144scy (i nie tylko) naukowcy, kt\u00f3rzy podpowiadaj\u0105, \u017ce zaufanie do s\u0105d\u00f3w bierze si\u0119 z subiektywnego poczucia sprawiedliwego potraktowania. To za\u015b wynika z przekonania, \u017ce zosta\u0142o si\u0119 wys\u0142uchanym, \u017ce osoba decyduj\u0105ca o naszych sprawach by\u0142a bezstronna, potraktowa\u0142a nas z szacunkiem a przebieg procesu decyzyjnego by\u0142 zrozumia\u0142y (zob. Stanis\u0142aw Burdziej, Legitymizacja w\u0142adzy a sprawiedliwo\u015b\u0107 proceduralna, Studia socjologiczne 2016\/4).<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wno\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie ma<\/h3>\n\n\n\n

Jak zawsze, zdefiniowanie tego, co sprawiedliwe, jest trudne. Z \u0142atwo\u015bci\u0105 powiedzie\u0107 mo\u017cemy jednak, kiedy dzieje si\u0119 niesprawiedliwo\u015b\u0107. Nie spos\u00f3b przyj\u0105\u0107, \u017ce strony proces\u00f3w s\u0105 traktowane r\u00f3wno, gdy same przepisy przewiduj\u0105 jaskrawe nier\u00f3wno\u015bci. I tak np. na sali rozpraw wszyscy podlegaj\u0105 zarz\u0105dzeniom porz\u0105dkowym przewodnicz\u0105cego sk\u0142adu s\u0119dziowskiego i ewentualnym karom porz\u0105dkowym. Wszyscy, poza prokuratorem oraz radcami Prokuratorii Generalnej Skarbu Pa\u0144stwa (art. 51 \u00a7 1 ustawy o ustroju s\u0105d\u00f3w powszechnych). Prokurator mo\u017ce nie tylko czyta\u0107 akta sprawy karnej w siedzibie s\u0105du ale te\u017c za\u017cyczy\u0107 sobie przes\u0142ania ich do siebie (art. 158 k.p.k.). \u017baden inny uczestnik procesu karnego takiego komfortu nie do\u015bwiadcza. <\/p>\n\n\n\n

Uprzywilejowanie prokuratora przewiduje tak\u017ce procedura cywilna. Do kompetencji przewodnicz\u0105cego sk\u0142adu s\u0119dziowskiego nale\u017cy tu udzielanie g\u0142osu stronom i upowa\u017cnianie ich do zadawania pyta\u0144 osobom przes\u0142uchiwanym. Zn\u00f3w nie dotyczy to prokuratora, kt\u00f3remu s\u0105d udziela\u0107 ma g\u0142osu w ka\u017cdym stanie rozprawy (art. 210 \u00a7 1 k.p.c.). Te przyk\u0142ady ustawowej dyskryminacji niepa\u0144stwowych uczestnik\u00f3w post\u0119powa\u0144 s\u0105dowych wyda\u0107 si\u0119 mog\u0105 dziwne ale nieszkodliwe. Trudniej prze\u0142kn\u0105\u0107 dyskryminuj\u0105ce przepisy, gdyby przysz\u0142o nam stan\u0105\u0107 przed s\u0105dem w roli podejrzanego, wobec kt\u00f3rego prokurator skierowa\u0142 wniosek o tymczasowe aresztowanie. \u017baden przepis nie przewiduje obowi\u0105zku dor\u0119czenia podejrzanemu odpisu tego wniosku. Podejrzany b\u0119d\u0105c ju\u017c pozbawiony wolno\u015bci (nierzadko od 48 godzin), nie dysponuj\u0105c odpisem wniosku prokuratora, nie jest w stanie przygotowa\u0107 si\u0119 do posiedzenia s\u0105dowego, na kt\u00f3rym podj\u0119ta zostanie decyzja, czy na nast\u0119pne miesi\u0105ce z szanowanego obywatela stanie si\u0119 osadzonym.
<\/p>\n\n\n\n

Jego obro\u0144ca (o ile zostanie ustanowiony) zabiega\u0107 musi o udost\u0119pnienie akt w czytelni s\u0105dowej, co wobec obszerno\u015bci tych akt i ogranicze\u0144 czasowych (rozpoznanie wniosku nast\u0119puje w ci\u0105gu 24 godzin) cz\u0119sto czyni obron\u0119 iluzoryczn\u0105. Nie dziwi wi\u0119c fakt, \u017ce w skali kraju oko\u0142o 90 procent wniosk\u00f3w o tymczasowe aresztowanie jest przez s\u0105dy uwzgl\u0119dniane, a w niekt\u00f3rych s\u0105dach prokuratorzy \u201enigdy si\u0119 nie myl\u0105\u201d. Ma jednak racj\u0119 ten, kto powie, \u017ce wra\u017cenie bezstronno\u015bci (lub stronniczo\u015bci) wynika nie tylko z tre\u015bci przepis\u00f3w ale i sposobu ich stosowania. <\/p>\n\n\n\n

Prawo procesowe nie zawsze przecie\u017c ma charakter dyskryminuj\u0105cy. Dzi\u0119ki badaniom naukowym wiemy, \u017ce nic tak dobrze nie dopinguje s\u0119dzi\u00f3w do r\u00f3wnego traktowania stron jak obecno\u015b\u0107 publiczno\u015bci oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 utrwalania (nagrywania) przebiegu posiedzenia. I zn\u00f3w natrafiamy na przepisy, kt\u00f3re, zamiast wzmacnia\u0107 legitymizacj\u0119 s\u0105d\u00f3w, os\u0142abiaj\u0105 j\u0105. Kodeks post\u0119powania cywilnego przewiduje co prawda uprawnienie stron do utrwalania przebiegu posiedzenia ale tylko w zakresie d\u017awi\u0119ku (art. 9 1 k.p.c.). Dominuje wi\u0119c pogl\u0105d, \u017ce ustawowo wykluczone jest utrwalanie obrazu a nawet utrwalanie samego d\u017awi\u0119ku przez osoby inne ni\u017c strony post\u0119powania. Podobn\u0105 regu\u0142\u0119
wyra\u017ca procedura karna, cho\u0107 tu nawet na samo utrwalenie d\u017awi\u0119ku s\u0105d uprzednio wyrazi\u0107 musi zgod\u0119 (art. 358 k.p.k.). <\/p>\n\n\n\n

Sensu przedziwnego ograniczenia nie spos\u00f3b dociec. W XXI wieku tr\u0105ci on myszk\u0105 i sugeruje ustawowe szykanowanie tych, kt\u00f3rzy chcieliby w mo\u017cliwie pe\u0142ny spos\u00f3b utrwali\u0107 to, co \u2013 za publiczne pieni\u0105dze i w interesie publicznym \u2013 dzieje si\u0119 na sali s\u0105dowej. Jednocze\u015bnie razi niesp\u00f3jno\u015bci\u0105, gdy\u017c w odr\u00f3\u017cnieniu od stron procesu, przedstawiciele \u015brodk\u00f3w masowego przekazu wyra\u017anie uprawnieni s\u0105 do rejestrowania nie tylko d\u017awi\u0119ku ale i obrazu (art. 357 k.p.k.). Kolejna nieuzasadniona nier\u00f3wno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n

To nie wynalazek ostatnich lat<\/h3>\n\n\n\n

Wszystkie wspomniane wy\u017cej przepisy nie wywodz\u0105 si\u0119 z ostatnich o\u015bmiu lat. Ich rodow\u00f3d jest du\u017co d\u0142u\u017cszy. Niestety my, prawnicy przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 do nich. A to pierwszy krok w przepa\u015b\u0107. Przyzwyczajenie do nier\u00f3wno\u015bci (niemaj\u0105cych sensownego wyja\u015bnienia) delegitymizuje s\u0105downictwo w oczach obywateli. W dalszej kolejno\u015bci stanowi zaproszenie dla polityk\u00f3w, by \u2013 z powo\u0142aniem na pozornie szczytne cele \u2013 wprowadzali kolejne nier\u00f3wno\u015bci. Przepis przewiduj\u0105cy, \u017ce to nie s\u0105d lecz prokurator ma ostatnie s\u0142owo w kwestii wy\u0142\u0105czenia jawno\u015bci rozprawy (art. 360 \u00a7 2 k.p.k.), wprowadzono w 2016 roku. W 2023 roku prawodawca zr\u00f3\u017cnicowa\u0142 sytuacj\u0119 stron procesu karnego gdy chodzi o tzw. dobrowolne poddanie si\u0119 karze. Mo\u017ce ono nast\u0105pi\u0107 je\u015bli pokrzywdzony \u201enie sprzeciwi si\u0119\u201d wnioskowi oraz prokurator wyra\u017anie si\u0119 \u201ezgodzi\u201d (art. 387 \u00a7 2 k.p.k.). Jako \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie ma go na sali rozpraw (przepisy nie przewiduj\u0105 obowi\u0105zku obecno\u015bci prokuratora lub cho\u0107by jakiegokolwiek jego zast\u0119pcy), to nie ma si\u0119 kto zgodzi\u0107. A wszyscy ci, kt\u00f3rzy w poczuciu obowi\u0105zku przyszli na sal\u0119 rozpraw, odbieraj\u0105 darmow\u0105 lekcje nier\u00f3wnego traktowania. I mo\u017cna sobie w\u00f3wczas oczywi\u015bcie pogdera\u0107 na niem\u0105drego prawodawc\u0119. Ale z\u0142ego wra\u017cenia to nie zatrze. Co wi\u0119cej, takie gderanie jest wyrazem niemocy i braku konsekwencji. Bo na inne nier\u00f3wno\u015bci godzimy si\u0119 od dziesi\u0119cioleci (o czym pisa\u0142em wy\u017cej). Z ka\u017cdym kolejnym rokiem pokrywa je jeszcze grubsza warstwa nieszlachetnej ple\u015bni. Warto wyrugowa\u0107 wszystkie ple\u015bniej\u0105ce nier\u00f3wno\u015bci. Odbieraj\u0105 one s\u0105downictwu spo\u0142eczn\u0105 legitymizacj\u0119. Ludzie wiedz\u0105, \u017ce w wielu dziedzinach \u017cycia, np. takich jak pomoc spo\u0142eczna czy medycyna, prawo musi ich r\u00f3\u017cnicowa\u0107 (na bogatych i biednych, zdrowych i chorych). Ale w przepisach reguluj\u0105cych post\u0119powanie s\u0105dowe r\u00f3wno\u015b\u0107 musi l\u015bni\u0107 niczym monstrancja na o\u0142tarzu. Ludzie przychodz\u0105 przecie\u017c do s\u0105du jako \u015bwi\u0105tyni sprawiedliwo\u015bci. Pierwszym krokiem w tym celu powinno by\u0107 przyznanie, \u017ce mamy z realizacj\u0105 zasady r\u00f3wno\u015bci rzeczywisty problem o historii d\u0142u\u017cszej ni\u017c ostatnie osiem lat. \u017be przyzwyczajenie (do nier\u00f3wno\u015bci) i komfort (niekt\u00f3rych grup uprzywilejowanych) s\u0105 mniej wa\u017cne ni\u017c odzyskanie przez s\u0105downictwo wiarygodno\u015bci w oczach obywateli. Czy damy rad\u0119? Czas poka\u017ce.
<\/p>\n\n\n\n

Tekst stanowi zmodyfikowan\u0105 wersj\u0119 artyku\u0142u, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w dodatku do dziennika \u201eRzeczpospolita\u201d 22 listopada 2023 roku<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Bartosz \u0141opalewski o autorze:<\/span><\/h2>

Zwyci\u0119zca konkursu Fundacji Court Watch na Obywatelskiego S\u0119dziego Roku w 2017 roku. S\u0119dziemu przyznano nagrod\u0119 mi\u0119dzy innymi za organizacj\u0119 lokalnego Dnia Wymiaru Sprawiedliwo\u015bci i Dnia Edukacji Prawnej. S\u0119dzia prowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c spotkania z m\u0142odzie\u017c\u0105 i przedsi\u0119biorcami (jako s\u0119dzia gospodarczy), oraz jest autorem wielu artyku\u0142\u00f3w w prasie profesjonalnej.<\/p><\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Autor: Bartosz \u0141opalewski O czym warto dyskutowa\u0107 Dyskusje o przysz\u0142o\u015bci s\u0105downictwa, toczone na prze\u0142omie 2023 i 2024 roku koncentruj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 zagadnie\u0144 ustrojowych. Nie krytykuj\u0119 tego. Fakt, i\u017c umacniaj\u0105 one polaryzacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, sk\u0142ania mnie jednak do po\u0142o\u017cenia akcentu gdzie indziej. Na pr\u00f3bie legitymizacji w\u0142adzy s\u0105downiczej w Polsce, a wi\u0119c d\u0105\u017ceniu do stanu, w kt\u00f3rym podporz\u0105dkowanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":7047,"featured_media":351302,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts\/351300"}],"collection":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/users\/7047"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/comments?post=351300"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts\/351300\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":351305,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/posts\/351300\/revisions\/351305"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/media\/351302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/media?parent=351300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/categories?post=351300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/courtwatch.pl\/api\/wp\/v2\/tags?post=351300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}