Sprawiedliwość naprawcza w praktyce

NY_Brownswille

Od roku 2013 Fundacja Court Watch Polska uczestniczy w realizacji projektu pt. „Pilotażowe wdrożenie modelu Community Court w Polsce jako instytucjonalnego pomostu pomiędzy wymiarem sprawiedliwości, organami samorządowymi i organizacjami społecznymi ułatwiającego realizację sprawiedliwości naprawczej w praktyce”. Projekt ten realizowany jest ze środków Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu „Innowacji Społecznych” (grant nr IS-1/039), zaś Fundacja jest partnerem pozarządowym w konsorcjum, złożonym także z trzech wiodących polskich uczelni: Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Uniwersytetu w Białymstoku oraz Uniwersytetu Gdańskiego.

Celem projektu jest opracowanie i przeprowadzenie pilotażu nowatorskich rozwiązań w dziedzinie sądowego wymiaru sprawiedliwości wzorowanych na anglosaskim modelu Community Court (sądu dla mieszkańców). Przesłanką do podjęcia prac nad tą innowacją społeczną jest nieadekwatny do potrzeb społecznych system karania za drobne przewinienia, którego rezultatem jest rekordowa populacja więźniów i osób oczekujących na odbycie kary pozbawienia wolności oraz nieskuteczność wymiaru sprawiedliwości w zakresie resocjalizacji sprawców przestępstw, na czym cierpi ich otoczenie społeczne, jak i oni sami.

Projekt przewiduje utworzenie Centrów Sprawiedliwości Naprawczej w dwóch polskich miastach: Toruniu i Białymstoku. Zakładamy, że sprawcy (oraz ofiary) – zwłaszcza sprawcy drobnych przestępstw – będą informowani przez sądy/prokuratorów – w tym ostatnim przypadku jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego – o możliwości skorzystania z pośrednictwa Centrów. Praca Centrów będzie wiązać się z regularnym kontaktem (rozmowy, telefony, emaile) z uczestnikami programu sprawiedliwości naprawczej (sprawcami, sądami, podmiotami umożliwiającymi odbywanie kar społecznie użytecznych), przeprowadzaniem wywiadów, konstruowaniem propozycji ugodowych, przygotowywaniem diagnoz kryminologicznych, instruowaniem odbiorców usługi, kontaktem z instytucjami współpracującymi w celu indywidualnego ustalenia planu rehabilitacji sprawcy oraz monitorowaniem wykonania planu naprawczego. W tym celu, zakładamy stałą współpracę zwłaszcza z prokuraturą, sądami oraz kuratorami.

Opisywany model współpracy sądów, prokuratury i służby kuratorskiej z organizacją pozarządową wzorujemy na modelu community court, rozpowszechnionym w USA. W roku 2014 mieliśmy okazję obserwować funkcjonowanie tego modelu w praktyce podczas wizyty studyjnej w USA. Obszerną relację z tej wizyty w Minneapolis i Nowym Jorku można znaleźć tutaj.

Polskie prawo umożliwia twórcze przystosowanie opisanego powyżej modelu do naszych realiów. Zarówno minister sprawiedliwości, jak i prokurator generalny podpisali się pod „Strategią modernizacji przestrzeni sprawiedliwości w Polsce na lata 2014-2020„, która (w rozdz. VII, s. 16-17) zawiera opis modelu Community Court oraz apel o rozwijanie i popularyzację tej idei.

O konieczności systemowych działań, upowszechniających wykorzystanie zasad sprawiedliwości naprawczej, pisaliśmy niedawno także na łamach Gazety Wyborczej. W artykule z dn. 17 października 2014 zwracamy uwagę, że szeroko komentowana sprawa płk. Olkowicza, dyrektora koszalińskiego zakładu karnego, który został skazany za wpłacenie kaucji za niepełnosprawnego umysłowo więźnia, dobrze ilustruje potrzebę wypracowania systemowego modelu postępowania ze sprawcami drobnych przestępstw. Opisujemy model community court i postulujemy możliwość jego adaptacji w polskich warunkach:

Jest to szansa wypracowania rozwiązań, które pozwolą na efektywniejsze wykorzystanie istniejących przepisów tak, aby także w Polsce urzeczywistnić zasady sprawiedliwości naprawczej. Tam, gdzie instytucje wymiaru sprawiedliwości otworzą się na współpracę z właściwymi organizacjami społecznymi, istnieje duża szansa, aby historia „batonika za 99 groszy” nigdy się już nie powtórzyła.

Bookmark the permalink.

Comments are closed